Czy superfoods są super

środa, 04 październik 2017

„Superfoods” lub w spolszczonej wersji „superżywność” to terminy, z którymi spotykamy się niezwykle często w kolorowych magazynach, na portalach internetowych dotyczących zdrowego żywienia czy w telewizji. Lista produktów o wyjątkowych właściwościach jest długa i bezustannie pojawiają się na niej kolejne pozycje. Czy rzeczywiście superfoods są super i czy mogą być pomocne w walce z RZS

Nie ma definicji naukowej i prawnej terminu superżywność. Jest to hasło marketingowe. Pod jego słownikową definicją kryje się natomiast informacja, iż jest to żywność bogata w składniki odżywcze, wpływająca korzystnie na zdrowie i samopoczucie. Z założenia superfoods to naturalne produkty zawierające w swoim składzie większą ilość witamin, antyoksydantów, składników mineralnych lub zdrowych tłuszczów niż inne produkty. Na liście superżywności znajdują się zarówno dobrze nam znany czosnek, buraki, borówki amerykańskie i czarny bez, jak i bardziej egzotyczne: awokado, jagody acai, komosa ryżowa, mangostan, jagody goji czy spirulina. Wielu produktom z tej listy przypisuje się zasługi w walce z nowotworami, miażdżycą, a także pozytywny wpływ na poprawę odporności. Przeszukując internet, można odnaleźć również listy superproduktów, pozwalających zmniejszyć objawy RZS. Ze względu na fakt, że jest to przewlekła choroba zapalna, proponowane są produkty będące bogatym źródłem antyoksydantów i składników o działaniu przeciwzapalnym, takich jak: nienasycone kwasy tłuszczowe, polifenole czy karotenoidy. Sprawdźmy, czy rzeczywiście warto jeść superfoods.

Rozmaryn na ból
Rozmaryn znany jest ludzkości od starożytności. Nie tylko jest świetną przyprawą, ale przypisuje mu się również właściwości przeciwbólowe i przeciwreumatyczne. Szczególną uwagę badaczy zwrócił zawarty w rozmarynie kwas oleanolowy, który wykazuje działanie przeciwzapalne. W badaniu przeprowadzonym w 2005 r. podawanie pacjentom z fibromialgią, RZS i innymi chorobami zapalnymi kości i stawów tabletek zawierających 440 mg mieszanki wyciągu ze stożków chmielu zwyczajnego, standaryzowanego ekstraktu z rozmarynu i kwasu oleanolowego z ekstraktu z liści oliwek wpływało na zmniejszenie dolegliwości bólowych o 50 proc. Nie wiemy jednak, który ze składników w największym stopniu wpływał na objawy. Musimy również pamiętać, że w doświadczeniu tym pacjenci otrzymywali substancje łagodzące dolegliwości bólowe w bardzo skoncentrowanej formie i jedzenie dużych ilości rozmarynu raczej nie wpłynie aż tak spektakularnie na poprawę naszego samopoczucia1.

Jabłka nie takie pospolite
Jako superfoods polecane w diecie osób z RZS wymieniane są również tak pospolite owoce jak jabłka. Nie tylko są one źródłem witamin, składników mineralnych i rozpuszczalnego błonnika pokarmowego, ale – jak dowodzą ostatnie badania przeprowadzone na myszach – zawarte w nich garbniki mogą wpływać na spowolnienie rozwoju RZS2. Innym składnikiem jabłek, któremu bacznie przyglądają się naukowcy, jest kwas ursolowy. Substancja ta zawarta jest w skórce jabłek, dlatego powinniśmy je jeść w całości. Związek ten wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. W badaniu na myszach wykazano, iż podawanie kwasu ursolowego wpływa na zmniejszenie poziomu cytokin prozapalnych, które biorą udział w powstawaniu zapalenia stawów3. W badaniach tych związki podawane były w skoncentrowanej formie, więc spożywanie nawet kilku jabłek dziennie nie będzie miało tak dobroczynnego efektu. Nie powinno nas to jednak powstrzymywać przed jedzeniem tych zdrowych i niskokalorycznych owoców.

Owoc granatu
Ten śródziemnomorski owoc wprawdzie przysparza nam nieco trudu przy obieraniu, ale bez wątpienia warto go jeść. Jest bogatym źródłem witaminy C, polifenoli i antocyjanów – składników o działaniu antyoksydacyjnym. Składnikiem, na który warto zwrócić uwagę, jest kwas elagowy, który znajduje się również w: żurawinie, malinach, truskawkach, winogronach i orzechach pekan. Ekstrakt z owoców granatu działa przeciwzapalnie, a także wpływa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, który u osób z RZS powinien być pod szczególnym nadzorem. Jednak czy ten wybuchowy owoc może mieć też superdziałanie na nasze stawy? W badaniu opublikowanym w 2008 r. wykazano, iż podawanie myszom ekstraktu z granatu może mieć działanie spowalniające rozwój chorób zapalnych stawów. U myszy z zapaleniem stawów podawanie ekstraktu z granatu zmniejszało obrzęk, rumień i sztywność stawów4. Eksperymenty z ekstraktem prowadzono również na ludziach. W 2011 r. przeprowadzono pilotażowe badanie, które ukończyło jedynie sześciu pacjentów. Po 12 tygodniach suplementacji uzyskano redukcję wskaźnika DAS28 (ocena bolesności i obrzęku stawów) o 17 proc., co przypisano przeciwutleniającym właściwościom granatu. Autorzy badania w podsumowaniu wskazali, iż wzbogacenie diety pacjentów z RZS w owoce granatu może stanowić użyteczną strategię łagodzącą objawy choroby5. Niestety, grupa poddana eksperymentowi była zbyt mała, aby móc wnioskować o skuteczności ekstraktu.

Ananas
Temu tropikalnemu owocowi przypisuje się właściwości przeciwcukrzycowe, przeciwnowotworowe, antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Ananas zawiera wiele związków aktywnych, takich jak: flawonoidy, serotoninę, dopaminę, rutynę oraz bromelinę. Wiele z tych związków ma działanie przeciwzapalne. Jednak szczególne miejsce w medycynie zajmuje bromelina, w przypadku której już w latach 60. wykazano wpływ na zmniejszenie opuchlizny i dolegliwości bólowych u pacjentów z RZS6. Przyglądając się uważnie powyższym produktom nie da się ukryć, iż ich siła tkwi w niewielkiej ilości szczególnych substancji w nich zawartych. Niestety, na nasze zdrowie nie wpływają tylko pojedyncze składniki, a odpowiednio skomponowana, racjonalna dieta, stosowana przez całe życie. Nie możemy więc oczekiwać cudów, gdy do źle zbilansowanego jadłospisu włączymy superżywność. Co więcej, nie zawsze superfoods są naprawdę super. Jeżeli produkt zawiera dużo witamin lub składników mineralnych, oznacza to zazwyczaj, iż mniejsza jego ilość pokrywa nasze zapotrzebowanie na wybrany składnik, ale nie świadczy o tym, że wpływa on w szczególny sposób na zdrowie. Wydaje się, iż podobnie jak w życiu, również w kwestii superfoods powinniśmy zachować zdrowy rozsądek i największe korzyści odniesiemy, jedząc różnorodne warzywa i owoce przynajmniej pięć razy dziennie.

Malwina Pruska-Strakacz, dietetyk

1. Lukaczer D, Darland G, Tripp M., A Pilot Trial Evaluating Meta050, a Proprietary Combination of Reduced Iso-Alpha Acids, Rosemary Extract and Oleanolic Acid in Patients with Arthritis and Fibromyalgia, Phytother, Res. 19, 2005, 864-869
2. Nakamura K., Matsuoka H., Nakashima S., Oral administration of applecondensed tannins delays rheumatoid arthritis development in mice via down regulation of T helper 17 (Th17) cellresponses, Mol. Nutr. Food Res., 2015, 59, 1406-1410
3. Padua C.A., Abreu B., Costa T., Anti-inflammatory effects of methylursolate obtained from a chemically derived crude extract of apple peels: potential use in rheumatoid arthritis, Arcg. Pharm. Res., 2014,
4. Shukla M., Gupta K., Rasheed Z., Consumption of Hydrolyzable Tannins Rich Pomegranate Extract (POMx) Suppresses Inflammation and Joint Damage In Rheumatoid Arthritis, Nutrition, 2008, 24(7-8) 733-743
5. Gurman-Balbri A., Fuhrman B., Braun-Moscovici Y., Consumption of Pomegranate Decreases Serum Oxidative Stress and Reduce sDisease Activity in Patients with Active Rheumatoid Arthritis: A Pilot Study, IMAJ, 13, 8, 2011
6. Kargutkar S, Brijesh S., Anti-rheumaticactivity of Ananas comosus fruit peel extract in a complete Freund’s adjuvant rat model, vol. 54, 2016, Issue 11