Czy to mi szkodzi?

piątek, 27 styczeń 2017

Wiele osób poszukuje przyczyny swoich dolegliwości w nadwrażliwości na niektóre produkty żywieniowe. Stąd jako antidotum na uciążliwe problemy promowane są różnorakie diety eliminacyjne. Czy rzeczywiście to, co jemy, może wpływać na powstawanie zapalenia stawów?

Niepoznane do tej pory przyczyny procesu autoimmunologicznego, który prowadzi do reumatoidalnego zapalenia stawów sprawiają, że pojawiają się coraz to nowe teorie na ten temat. Część z nich wskazuje na składniki diety, które sprzyjają zjawisku autoagresji. Przyjrzyjmy się najpopularniejszym mitom żywieniowym powielanym w kontekście pacjentów reumatologicznych.

Rośliny psiankowate przyczyną bólu?
Warzywa takie jak pomidory, ziemniaki, papryka, bakłażan oraz bardzo popularne w ostatnim czasie owoce goji to typowi przedstawiciele roślin psiankowatych, które bywają podejrzewane o nasilanie objawów RZS. Istnieje przekonanie, jakoby zawarte w nich związki powodowały stan zapalny i wpływały na powstawanie bólu. Część chorych twierdzi, iż wykluczenie z diety roślin psiankowatych pozwoliło im złagodzić objawy choroby. Nie ma jednak jednoznacznych dowodów, które potwierdzałyby, iż rezygnacja z powyższych produktów może przynieść korzyści pacjentom z RZS. Co więcej należy pamiętać, iż rezygnując z jedzenia produktów, takich jak pomidory i papryka, pozbawiamy się cennego źródła potasu, likopenu oraz witaminy C, która należy do ważnych antyoksydantów, wpływających na zmniejszenie stanu zapalnego.

Głodówka i dieta wegetariańska
Na forach internetowych, a także w klinikach zajmujących się medycyną naturalną można znaleźć wiele informacji na temat nieocenionej roli głodówek. W badaniach nad RZS, w których oceniano zmianę sposobu odżywiania na przebieg choroby, przed zastosowaniem diety pacjenci przechodzili kilkudniowy post. Głodówka rzeczywiście wpływa na zmniejszenie stanu zapalnego, jest to jednak rozwiązanie krótkotrwałe. W dłuższej perspektywie stosowanie głodówek może być szkodliwe i prowadzić do niedożywienia. Należy również pamiętać, iż powrót do poprzedniej diety powoduje nawrót objawów. Dieta każdego człowieka powinna być prawidłowo zbilansowana i dostarczać organizmowi wszystkich niezbędnych składników. Tym bardziej w przypadku osób cierpiących na RZS należy zwrócić na to szczególną uwagę. Jest to istotne ze względu na zagrożenie niedoborami niektórych składników, przede wszystkim antyoksydantów, które są szczególnie potrzebne w sytuacji, gdy w organizmie toczy się proces zapalny. Dlatego zamiast głodówek lepiej jest rozważyć ograniczenie w diecie tłuszczów zwierzęcych i zastosowanie się do zasad diety śródziemnomorskiej. W badaniu nad dietą śródziemnomorską pacjenci stosujący ją odczuwali zmniejszenie dolegliwości bólowych. Nie zaobserwowano jednak u nich poprawy w zakresie porannej sztywności i ruchliwości stawów(1). Niektóre badania wskazują również, iż pacjenci mogą odnieść korzyści ze stosowania diety wegetariańskiej. Nie jest jednak pewne, czy pozytywny efekt takiej diety wynikał u nich z ograniczenia spożycia mięsa i produktów zwierzęcych, czy ze zwiększenia w diecie ilości warzyw i owoców, będących dobrym źródłem antyoksydantów(2). Wyniki tych badań nie są zatem do końca jednoznaczne. Jeśli jednak pacjent decyduje się ograniczać ilość spożywanych produktów zwierzęcych, musi pamiętać o konieczności suplementacji żelaza i witaminy B12.

Ach, ten gluten
Nie tylko wśród pacjentów z RZS krąży przekonanie, iż eliminacja glutenu z codziennego jadłospisu jest kluczem do uwolnienia się od wielu dolegliwości, w tym reumatycznych. Dieta bezglutenowa jest jednak zalecana jedynie u osób chorych na celiakię i tych z nietolerancją glutenu. Warto zauważyć, iż celiakia często współwystępuje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, w tym również z RZS. Z tego powodu niewielka część chorych cierpiących na obydwie choroby może odnosić korzyści ze stosowania diety bezglutenowej.

Dotychczas nie przeprowadzono badań nad stosowaniem samej diety bezglutenowej u pacjentów z RZS. Prowadzone były jednak badania nad wpływem połączenia diety bezglutenowej z wegańską. W badaniu Hafstrom z 2001 r. u dziewięciu z 22 chorych stosujących się do zaleceń wyżej wspomnianej diety zaobserwowano poprawę w zakresie zmniejszenia liczby bolesnych i obrzękniętych stawów, ogólnej aktywności choroby i natężenia bólu, podczas gdy w grupie stosujących normalną dietę tylko jeden z 25 pacjentów zgłosił poprawę objawów(3). W opisanym powyżej badaniu pacjenci stosowali dietę wegańską, stąd trudno jest ocenić, czy pozytywne efekty mogą być wynikiem wyeliminowania z jadłospisu glutenu, wykluczenia produktów zwierzęcych czy zwiększonej ilości warzyw i owoców. Co więcej, liczba pacjentów biorących w nim udział była niewielka, dlatego trudno jest dokonać oceny, czy taki sam efekt będzie obserwowany w większej grupie chorych.

Obecność alergii wzmaga objawy RZS
RZS jest również wiązane z obecnością alergii. Nie ma jednak żadnych dowodów w postaci badań klinicznych, które potwierdzałyby ten związek. Co więcej badania wskazują, iż około 5 proc. do 30 proc. chorych na RZS cierpi równocześnie na alergię. Jest to odsetek zbliżony do występującego w populacji ogólnej. Niemniej jednak jeśli istnieje podejrzenie, iż jakikolwiek produkt spożywczy przyczynia się do zaostrzenia objawów, jedynym rozwiązaniem pozwalającym na potwierdzenie lub wykluczenie tych przypuszczeń jest przeprowadzenie próby prowokacji pokarmowej. Polega ona na wykluczeniu z diety podejrzanego produktu na okres, który pozwoli na całkowite ustąpienie objawów (1–4 tygodnie), a następnie stopniowym wprowadzaniu go do diety i obserwacji nawracających symptomów. Próbę taką najlepiej jest przeprowadzać pod opieką lekarza lub wykwalifikowanego dietetyka. Stosowanie różnych modyfikacji w diecie osób z RZS jest wciąż sprawą kontrowersyjną. Przeprowadzane dotychczas badania nad eliminacją różnych produktów z diety osób chorych były prowadzone w większości na małych grupach pacjentów, stąd trudno jest przełożyć te wyniki na wszystkich chorych. Dlatego zanim zrezygnujesz z jedzenia konkretnych produktów i poddasz się krążącym w sieci mitom, warto skonsultować swoją decyzję z lekarzem. Wprowadzanie zmian dostosowanych indywidualnie do istniejących potrzeb, alergii i nietolerancji może przynosić korzyści, pamiętaj jednak, iż rezygnacja z części produktów żywieniowych „na wszelki wypadek, bo być może szkodzą” może prowadzić do niedoborów. Nie możemy również zapominać o sile własnej sugestii, gdyż około 40 proc. pacjentów z RZS w jednym z badań zgłaszało poprawę wyników podczas stosowania placebo(4).

Ewa Jagodzińska, dietetyk

1. Smedslund G., Byfuglien M.G., Olsen S.U., Effectiveness and Safety of Dietary Interventions for Rheumatoid Arthritis: A Systematicreview of randomized Controlled Trials, Journal of the American Dietetic Association, 2010
2. Rennie K.L., Hughes J., Lang R., Jebb A., Nutritional management of rheumatoidarthritis: a review of the evidence, J Hum Nutr- Dietet, 16, pp. 97-109
3. Hafstrom I., Ringertz B., Spangberg A. et al. A vegan diet free ofgluten improves the signs and symptoms of rheumatoidarthritis: theeffects on arthritiscorrelate with a reduction in antibodies to foodantigens. Rheumatology (Oxford). 2001;40(10):1175
4. Darlington L.G., Ramsey N.W., Mansfield J.R., Placebo-controlled, blind study of dietarymanipulationtherapy in rheumatoidarthritis, the Lancet, 1986