Kto pyta... cz. 1

czwartek, 14 kwiecień 2016

Niniejszym tekstem zaczynamy nowy cykl na łamach „Aktywnych”. Będziemy w nim odpowiadać na najczęstsze i najciekawsze pytania pojawiające się wśród pacjentów z RZS.

Co to jest tkanka łączna?

Tkanka łączna to jedna z podstawowych tkanek budujących nasze ciało, łączy i wiąże ze sobą inne tkanki oraz narządy. Powstaje w rozwoju zarodkowym z mezenchymy, czyli tkanki łącznej zarodkowej. Można wyróżnić kilka jej rodzajów pełniących funkcję podporową, odżywczą, transportową oraz obronną. Tkankami łącznymi są między innymi tkanka skórna, chrzęstna i kostna, tkanka tłuszczowa, krew oraz limfa Ze względu na różnorodne funkcje jest bardzo zróżnicowana, ale cechą wspólną wszystkich jej rodzajów jest podobna budowa. Tkanka łączna składa się z rozproszonych komórek oddzielonych od siebie substancją międzykomórkową o różnym stopniu skupienia. Może mieć postać płynną, galaretowatą lub twardą, zmineralizowaną (w przypadku kości, gdzie substancja międzykomórkowa jest przesycona solami wapnia). Substancja międzykomórkowa składa się z substancji (istoty) podstawowej zawierającej m.in. kwas hialuronowy i siarczan chondroityny oraz włókien białkowych, kolagenu typu I (włókna kolagenowe), kolagenu typu III (włókna siateczkowe) lub elastyny (włókna sprężyste). Choroby tkanki łącznej, nazywane niekiedy kolagenozami (od włókien kolagenowych obecnych w substancji międzykomórkowej), to najczęściej choroby o podłożu autoimmunologicznym. Komórki układu odpornościowego atakują tkanki łączne własnego organizmu, prowadząc do rozwoju objawów chorobowych. Jedną z częściej występujących chorób tkanki łącznej jest reumatoidalne zapalenie stawów.

Czy RZS wymaga stałej kontroli?

Reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną. Ale dzięki lekom, odpowiedniej rehabilitacji i, jak sugerują wyniki niektórych badań, również odpowiednio dobranej diecie, jej postęp da się powstrzymać, znacznie odsuwając w czasie widmo poważnego upośledzenia ruchowego. W świetle tego nie trzeba chyba podkreślać, jak bardzo ważne jest monitorowanie postępu choroby i kontrola lekarza specjalisty nad pacjentem. Wszelkie zaniedbania, zaprzestanie terapii lekami czy też rezygnacja z terapii ruchowej w sytuacji subiektywnej poprawy stanu zdrowia mogą doprowadzić do gwałtownego pogorszenia się i wystąpienia nieodwracalnych zmian. RZS można i trzeba kontrolować. Pod żadnym pozorem nie można sobie pozwolić na brak kontroli – od tego, na ile odpowiedzialnie podchodzi do choroby pacjent, jego bliscy i lekarz prowadzący, zależy to, jak długo po postawieniu diagnozy pacjent będzie w stanie samodzielnie funkcjonować. Nie wolno zaniedbywać regularnych badań kontrolnych, warto monitorować postęp choroby (lub stabilizację stanu zdrowia), wykonując regularnie badania radiologiczne pozwalające na ocenę zmian zwyrodnieniowych w tkance kostnej (nadżerki stawowe), a w przypadku wystąpienia nowych objawów lub pogorszenia się stanu zdrowia należy jak najszybciej reagować.

Co to są guzki reumatoidalne?

To niebolesne zmiany występujące u około 20 proc. Pacjentów cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów. U około 5 proc. Pacjentów pojawiają się na przestrzeni dwóch lat od zdiagnozowania choroby. Guzki często występują w miejscach zwiększonego ucisku, pod skórą lub w ścięgnach, na ogół nad wyprostnymi powierzchniami stawów, na przykład w okolicach wyrostka łokciowego kości ramienia, chociaż w rzadkich przypadkach zdarza się, że pojawiają się w innych miejscach ciała lub na narządach wewnętrznych. Guzek tworzą fibroblasty ułożone palisadowato wokół włóknistego rdzenia. Na ogół jest on wielkości ziarna grochu, ale w rzadkich przypadkach może osiągnąć średnicę nawet kilku centymetrów. W tak dużych guzkach z reguły występuje kilka włóknistych rdzeni, niekiedy połączonych ze sobą. Jako że są dla pacjentów jedną z najmniejszych uciążliwości związanych z chorobą, nie traktuje się ich usunięcia priorytetowo, chociaż wycięcie guzka wraz z torbielą jest stosunkowo prostym i skutecznym rozwiązaniem. Guzki mają jednak tendencję do odtwarzania się, a u pacjentów przyjmujących metotreksat ich wzrost jest z reguły szybszy.

Co to jest nadżerka stawowa?

Niewiele chorób prowadzi do miejscowego uszkodzenia (erozji) tkanki kostnej – oprócz złośliwych nowotworów najczęstszą przyczyną nadżerek jest reumatoidalne zapalenie stawów. Po raz pierwszy opisano to zjawisko klinicznie ponad sto lat temu. Wprowadzenie metod radiologicznych do diagnostyki medycznej (prześwietlenia rentgenowskie) pozwoliło na wizualizowanie nadżerek w tkance kostnej. Jest to jedna z ważnych metod diagnozowania RZS, ale również metoda monitorowania postępu choroby i skuteczności terapii. Zapalenie stawu dotyczy pierwotnie błony maziowej. Dochodzi do przerostu kosmków i powstania nacieków z ziarniny reumatoidalnej, która wnika do stawu i niszczy chrząstkę oraz kość. W inwazję na zmineralizowaną tkankę chrzęstną zaangażowanych jest wiele rodzajów komórek, m.in.: fibroblasty, limfocyty i monocyty. Dwa pierwsze rodzaje mogą uruchomić proces różniowania monocytów do tzw. osteoklastów – komórek, których zadaniem jest usuwanie zmineralizowanej tkanki oraz macierzy zewnątrzkomórkowej składającej się m.in. z kolagenu typu II. To właśnie ubytki kostne widoczne na zdjęciu RTG. wewnątrz kości lub na jej powierzchni nazywamy nadżerkami. Nadżerki zlokalizowane pod warstwą korową kości nazywane są geodami. Dla zaawansowanego stadium RZS, z obecnością wielu nadżerek stawowych, charakterystyczny jest nieregularny zarys szpary stawowej w obrazie RTG. Szpara stawowa jest naturalnie występującą przestrzenią wewnątrz stawu, jej obecność gwarantuje prawidłowe funkcjonowanie, czyli mówiąc wprost – normalną ruchliwość stawu. W wyniku zmian w strukturze tkanki szpara może ulec deformacji lub zwężeniu, co w konsekwencji prowadzi do upośledzenia ruchowego.

dr Jakub Urbański, biolog molekularny, dziennikarz naukowy, tłumacz, podróżnik

Źródła:

www.nras.org.uk/rheumatology.oxfordjournals.org/content/53/1/4.extract
www.medscape.com/viewarticle/559687_3