Kto pyta... cz. 2

środa, 21 wrzesień 2016

Kontynuujemy nasz cykl „Kto pyta…” i odpowiadamy na kolejne najczęstsze i najciekawsze pytania pojawiające się wśród pacjentów z RZS.

Co to jest choroba autoimmunologiczna?

Określenie „choroba autoimmunologiczna” odnosi się do wszystkich schorzeń, w których system odpornościowy (czyli system immunologiczny) atakuje tkanki i narządy własnego organizmu. Komórki układu odpornościowego są wyposażone w broń (przeciwciała), pozwalającą na zwalczanie wirusów, bakterii i komórek nowotworowych oraz neutralizację toksyn, zawierających określone antygeny. Czasami jednak system odpornościowy traci zdolność odróżniania obcych antygenów i z równą zaciekłością zaczyna walczyć z komórkami własnego organizmu, rozpoznając własne białka jako antygeny. Taki stan nazywamy chorobą autoimmunologiczną. Dokładnych przyczyn chorób autoimmunologicznych nie znamy, aczkolwiek badacze zidentyfikowali wiele czynników stanowiących o zwiększonym ryzyku ich wystąpienia. Opisano około 80 chorób autoimmunologicznych – oprócz reumatoidalnego zapalenia stawów zalicza się do nich m.in.: cukrzycę typu 1, chorobę Hashimoto, stwardnienie rozsiane czy celiakię. Większość chorób tego typu ma przewlekły charakter i jest nieuleczalna. Terapia, często wspierana odpowiednią dietą, sprowadza się do łagodzenia objawów chorobowych. Źródło: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000816.htm

Co to jest czynnik reumatoidalny oraz przeciwciała antycytrulinowe?

Czynnik reumatoidalny (RF – rheumathoid factor) to autoprzeciwciało skierowane przeciwko domenom CH2 i CH3 regionu Fc immunoglobuliny klasy G (IgG). Czynnik reumatoidalny występuje u ponad 80 proc. pacjentów ze zdiagnozowanym RZS, a jego wartość jest skorelowana z aktywnością choroby. Im wyższa wartość czynnika, tym większa aktywność RZS. Warto jednak pamiętać, że czynnik ten występuje również w innych chorobach autoimmunologicznych, m.in. w zespole Sjögrena, toczniu rumieniowatym i mieszanej chorobie tkanki łącznej, a także w chorobach wirusowych (np. żółtaczce) i nowotworowych. Regularne oznaczanie czynnika pomaga w określeniu aktywności choroby i ocenie skuteczności terapii. Na podobnej zasadzie w diagnostyce wykorzystuje się oznaczanie poziomu przeciwciał antycytrulinowych anty-CCP, immunoglobulin skierowanych przeciwko białkom zawierającym aminokwas cytrulinę, pochodną argininy. Reszty cytrulinowe powstają w wyniku aktywności enzymu deiminazy peptydyloargininowej, aktywnego w tkankach objętych stanem zapalnym, na przykład w błonie maziowej stawów dotkniętych RZS. Przeciwciała anty-CCP występują również u pacjentów seronegatywnych pod względem czynnika reumatoidalnego. Dzięki wysokiej swoistości przeciwciała te pozwalają na odróżnienie RZS od innych chorób autoimmunologicznych dotykających stawów. Wykrycie przeciwciała anty-CCP na wczesnym etapie choroby skorelowane jest z podwyższonym ryzykiem wystąpienia nadżerek stawowych. Źródło: Clin Rev Allergy Immunol. 2008 Feb;34(1):26-31. doi: 10.1007/s12016-007-8022-5. Anti-citrullinated protein antibodies in rheumatoid arthritis: as good as it gets? Szekanecz Z et al.

Czy RZS może spowodować problemy kardiologiczne?

Stany zapalne występujące u pacjentów z RZS dotykają nie tylko stawów. Często prowadzą również do niekorzystnych zmian w układzie krążenia, między innymi do zwężenia naczyń krwionośnych. To sprzyja odkładaniu się cholesterolu i upośledzeniu przepływu krwi, w konsekwencji prowadząc na przykład do zawału serca. Co więcej, objawy typowe dla RZS mogą w pewnym stopniu maskować objawy towarzyszące zawałowi. Na zwiększenie ryzyka kardiologicznego mogą wpływać także leki stosowane w terapii RZS, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne i kortykosteroidy. Chorobom serca i układu krążenia sprzyja także ograniczona aktywność ruchowa pacjentów z zaawansowanym stadium choroby. Źródło: http://www.arthritis.org/

Jak ocenić stan aktywności choroby?

Obiektywna ocena stanu choroby jest dosyć trudna – odczuwanie bólu i dyskomfortu związane z chorobą jest subiektywne. Aby móc określić postęp leczenia i stopień zaawansowania choroby, stworzono skalę DAS28 (Disease Activity Score – Wskaźnik Aktywności Choroby). Skala ta rekomendowana jest przez EULAR (Europejską Ligę ds. Zwalczania Reumatyzmu). Liczba 28 oznacza liczbę stawów, które brane są pod uwagę przy badaniu. W wyliczaniu wskaźnika uwzględnia się liczbę bolesnych i obrzękniętych stawów, wynik badania OB (mm/h) lub wartość CRP (mg/l), a także ogólną samoocenę stanu zdrowia VAS (wizualna skala analogowa pozwalająca pacjentowi ocenić swoje samopoczucie w momencie badania). Aby ocenić ból i obrzęk stawu, pacjent musi skorzystać z pomocy drugiej osoby, na przykład lekarza reumatologa, który potrafi w odpowiedni sposób uciskać poszczególne stawy. Do stawów bolesnych zalicza się te, w których ból odczuwany jest podczas dotykania okolicy szpary stawowej, pomiędzy powierzchniami kości tworzącymi staw. Ból musi być związany z uciskiem. Osoba, która bada staw, powinna naciskać na niego z siłą powodującą zblednięcie paznokcia. Obrzęk stawu wiąże się z pogrubieniem jego obwodu. W ocenie obrzęku pomocne jest porównanie obwodów stawów obu kończyn. Regularnie obliczając wskaźnik, można obserwować, jak jego wartość zmienia się w czasie. Jeśli leczenie jest skuteczne, wskaźnik DAS28 będzie się obniżał. Leczenie uważane jest za skuteczne, jeśli w okresie 3–6 miesięcy jego stosowania obniża wskaźnik DAS28 o ok. 1,2 punktu. Wynik poniżej 2,6 uznaje się za przejaw remisji choroby, zaś powyżej 5,1 za dużą aktywność RZS.

dr Jakub Urbański, biolog molekularny, dziennikarz naukowy, tłumacz, podróżnik