Terapia jogą

środa, 04 październik 2017

Joga to system indyjskiej filozofii życia, której celem jest scalenie ciała z umysłem, a w szerszym ujęcia ciała z materią. Filozofia ta zyskała uznanie na całym świecie. W naszej kulturze joga jest postrzegana jako ćwiczenia fizyczne (pozycje jogowe, tzw. asany) w połączeniu z ćwiczeniami oddechowymi (pranajamy) oraz technikami medytacyjnymi ukierunkowanymi na pracę nad zmysłami.

Joga wpływa na organizm całościowo. Poprzez wydzielanie neurotransmiterów odpowiedzialnych za wyciszanie pobudzonych komórek nerwowych przyczynia się do głębokiego zrelaksowania oraz wyciszenia umysłu i ciała. Na poziomie fizycznym wpływa pozytywnie na elastyczność tkanek miękkich oraz wzmocnienie mięśni szkieletowych. W licznych badaniach potwierdzono, że ćwiczenie jogi dzięki swej wszechstronności wpływa na poprawę kondycji oraz odporności organizmu, unormowanie wagi, a nawet regenerację organów wewnętrznych. Najbardziej znane metody praktykowania jogi to: metody Iyengara, asthanga joga, kundalini joga, sivananda joga i hatha-joga. RZS to przykład choroby układowej, co oznacza, że zmiany chorobowe pojawiają się nie tylko w obrębie narządu ruchu (prowadząc do zniekształceń), ale też rozwijają się w wielu narządach wewnętrznych. Porównując cele terapii ruchem chorych z RZS i zakładane efekty takiej terapii wydaje się, że joga mogłaby stanowić dobre uzupełnienie procesu rehabilitacji. Pojawia się jednak pytanie, czy aby na pewno joga jest zalecana dla chorych z RZS? Tak, ale z pewnymi ograniczeniami.

JOGĘ ZASADNICZO MOŻEMY PODZIELIĆ NA TRZY GŁÓWNE KIERUNKI ĆWICZENIOWE:

1. Ćwiczenia fizyczne w pozycjach jogicznych, tzw. asany, viniasy

2. Techniki oddechowe (pranajamy)
Techniki oddechowe prowadzone są zazwyczaj w pozycji siedzącej, klasyczna pranajama ma trzy fazy:

• wdech – puraka,

• wydech – reczaka,

• zatrzymanie oddechu – kumbhaka.
Techniki te pozwalają na kontrolę oddechu i dotlenienie tkanek oraz wpływają aktywizująco lub tonizująco na aktywność układu nerwowego.

3. Nauka koncentracji i medytacji np. joga nidra
Celem jogi nidry jest uzyskanie stanu przeciwnego napięciu poprzez wprowadzanie ćwiczącego w stan rozluźnienia i dobrego samopoczucia. Ćwiczenie to polega na utrzymywaniu całkowitej pasywności i podążaniu za głosem nauczyciela lub za odpowiednio dobranymi dźwiękami z coraz głębszym wsłuchiwaniem się w siebie.

Która grupa chorych z RZS może uczęszczać na jogę?
Zajęcia jogi mogą stanowić świetny system ćwiczeń profilaktycznych u chorych we wczesnej fazie choroby lub być uzupełnieniem terapii u pacjentów z łagodnym przebiegiem choroby. Optymalne rozwiązanie to znalezienie osoby, która prowadzi profesjonalne zajęcia jogi oraz z wykształcenia jest fizjoterapeutą.

Główne techniki jogi dla chorych na RZS to pranajama oraz joga nidra
Pranajama, czyli techniki oddechowe, oprócz oczywistych korzyści związanych z pogłębionym oddychaniem są idealnymi ćwiczeniami, które stymulują mięśnie oddechowe oraz wpływają na ruchomość klatki piersiowej. Ma to istotne znaczenie w profilaktyce i przeciwdziałaniu napięciom mięśni głębokich tułowia, które mogą być przyczyną dolegliwości bólowych w okolicach górnej części tułowia i karku. Kolejna istotna kwestia to dobroczynny wpływ ćwiczeń oddechowych na przywrócenie prawidłowego toru oddechowego, który jest zaburzony u wszystkich osób z tzw. zgarbioną sylwetką. U osób prawidłowo oddychających klatka piersiowa porusza się tak jak zostało pokazane na ryc. A, natomiast u osób „garbiących się” dominuje tor oddychania tylno-żebrowego (ryc. B).

RZS a ASANY
Pozycje jogowe niezależnie od stylu ich wykonywania (asthanga – joga dynamiczna; hatha-joga – joga statyczna) w większości wymagają intensywnej pracy stawów obwodowych oraz stawów kręgosłupa. Zatem w większości pozycji zawsze znajdziemy jakiś element zbyt mocno przeciążający stawy, które są lub mogą być zmienione chorobowo w wyniku RZS. Oczywiście najprościej byłoby wprowadzić zakaz ćwiczeń tego typu. Z drugiej jednak strony podstawą profilaktyki w RZS jest dbałość o zachowanie jak najbardziej fizjologicznych zakresów ruchu w stawach, które w grupie wiekowej 30–50 lat są u większości osób ograniczone, także tych zdrowych. Zatem idealnym rozwiązaniem dla chorych z łagodnym przebiegiem choroby lub we wczesnej fazie jest uczęszczanie raz lub dwa razy w tygodniu na zajęcia wprowadzenia do jogi. Zazwyczaj zajęcia tego typu są ukierunkowane na zwiększenie elastyczności w okolicach, które u większości ludzi są skrócone siedzącym trybem życia i brakiem ruchu. Znaczenie jogi nidra dla chorych na RZS Środowisko medyczne jest skupione głównie na postępowaniu farmakologicznym, usprawniającym zmienione stawy. Mało mówi się o negatywnym wpływie długotrwałego napięcia związanego ze stałym odczuwaniem bólu i sztywności porannej. Ból przewlekły, jako taki, jest traktowany jako oddzielna jednostka chorobowa i wskazuje się na jego silne oddziaływanie na poziomie emocjonalnym. W wielu badaniach potwierdzono, że osoby z obniżeniem nastroju silniej odczuwają ból. Z tego właśnie powodu u chorych z RZS joga nidra jest jak najbardziej zalecana. Kolejna korzyść z uprawiania jogi nidry dla chorych z RZS to „zrozumienie”, co to znaczy rozluźnione ciało. W wyniku rozwoju procesu chorobowego i codziennego bólu u części chorych zauważalne jest wzmożenie napięcia mięśniowego i podczas próby podjęcia ćwiczeń ruchowych fizjoterapeuta może mieć trudność w przeprowadzeniu niektórych technik ze względu na brak umiejętności rozluźniania ciała. Praktykowanie jogi pozwala się tego nauczyć.

dr n. med. Elżbieta Skorupska, Fizjoterapeuta, Adiunkt w Katedrze Reumatologii i Rehabilitacji UM w Poznaniu