19 faktów o RZS...

wtorek, 01 marzec 2016

Sądzisz, że wiesz wszystko o RZS i odpowiesz na każde pytanie? Zobacz, czy rzeczywiście znasz wszystkie fakty na temat swojej choroby. Niektóre mogą cię zaskoczyć.

 

1. RZS to choroba autoimmunologiczna atakująca tkankę otaczającą stawy. Tak jak w przypadku innych chorób autoimmunologicznych, komórki układu odpornościowego atakują nasz własny organizm. Choroby autoimmunologiczne mogą dotyczyć w zasadzie każdego układu w ciele człowieka, znajdują się wśród nich: choroby układowe tkanki łącznej (poza RZS znajdziemy tu np. toczeń rumieniowaty układowy czy łuszczycowe zapalenie stawów), nieswoiste zapalenia jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna), choroby tarczycy (Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa), ale również cukrzyca, choroby neurologiczne (miastenia, SM) czy choroby skóry (bielactwo nabyte, łuszczyca). Reumatoidalne zapalenie stawów często współwystępuje z innymi chorobami o podłożu autoimmunologicznym, na przykład chorobą Hashimoto, celiakią czy też zespołem Sjögrena.

2. W ciągu pierwszych pięciu lat choroby pojawiają się zmiany degeneracyjne stawów – zwyrodnienia i deformacje małych stawów dłoni i stóp. Z czasem choroba i związane z nią chroniczne bóle dotykają innych stawów, w skrajnych przypadkach zaniedbania choroby prowadzą do nieodwracalnego inwalidztwa i całkowitego upośledzenia motorycznego.

3. Pacjenci z RZS niemal dwukrotnie częściej cierpią na depresję niż reszta populacji. Przypuszcza się, że ma to związek z ograniczoną mobilnością i dyskomfortem życiowym.

4. Co roku diagnozuje się RZS u około 40 osób na 100 000. Szacuje się, że na świecie cierpi na nią około 50 milionów osób – w zależności od populacji to od 0,4 proc. do nawet 1,3 proc.

5. Kluczem do powstrzymania postępu RZS jest szybkie rozpoczęcie terapii – jeśli zaczniemy się leczyć w ciągu trzech miesięcy od potwierdzenia diagnozy i kontynuujemy systematycznie terapię, mamy szansę funkcjonować normalnie.

6. Badania wykazują, że dieta może mieć istotny wpływ na komfort pacjentów z RZS i opóźnienie postępów choroby. Niektórzy dietetycy zalecają wykluczenie z diety silnie immunogennych pokarmów, zawierających np. gluten lub laktozę.

7. RZS – nie ma prostej i jednoznacznej metody diagnozy choroby. Podstawą jest wywiad z pacjentem, kolejnym etapem badania krwi i prześwietlenia pozwalające zobrazować skalę zmian i zwyrodnień. Oprócz bólów stawów objawami RZS mogą być: chroniczne zmęczenie, depresja, osłabienie, bóle mięśniowe, utrata masy ciała i stany podgorączkowe, dolegliwości ze strony układu moczowego oraz zapalenia spojówki.

8. Nigdy nie przerywaj leczenia. RZS jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną – poprawa kondycji po rozpoczęciu terapii świadczy o jej skuteczności, ale nigdy nie powinna być powodem do przerwania leczenia. Ustępowanie objawów choroby, może być sygnałem do ewentualnej korekty przyjmowanych dawek leków – o tym powinien zadecydować lekarz prowadzący, rozpatrując każdy przypadek indywidualnie i bacznie śledząc historię choroby.

9. RZS błędnie jest powszechnie postrzegane jako choroba osób starszych, atakuje bowiem również osoby w sile wieku – u kobiet przeciętnie choroba objawia się w wieku od 30 do 60 lat, u mężczyzn nieco później. Statystycznie na RZS bardziej narażone są kobiety, chorują 2–3 razy częściej niż mężczyźni.

10. Skuteczne leczenie, ale nie wyleczenie. Do tej pory nie opracowano w pełni skutecznej terapii pozwalającej na wyleczenie, ale dzięki terapii lekami biologicznymi jesteśmy w stanie nie tylko nie dopuścić do pogłębienia się i tak już uciążliwych objawów, utrudniających codzienne funkcjonowanie i pracę, ale w większości przypadków doprowadzić do częściowej lub całkowitej remisji. W nowoczesnej terapii RZS stosuje się z powodzeniem nie tylko leki immunosupresyjne, takie jak cyklosporyna i metotreksat, spowalniające degenerację stawów, ale przede wszystkim leki biologiczne, takie jak inhibitory TNF-alfa i cytokin czy też leki hamujące aktywność limfocytów B i T, mogące powstrzymać nieodwracalne uszkodzenia stawów.

11. U kobiet w około 75 proc. przypadków dochodzi do remisji (ustąpienia objawów) RZS w czasie ciąży – może mieć to związek ze zmianami w gospodarce hormonalnej organizmu i funkcjonowaniu układu odpornościowego. Niestety, po porodzie choroba na ogół wraca i często daje o sobie znać z większym nasileniem.

12. Istotne leczenie. Aż 60 procent pacjentów, którzy nie podejmą odpowiedniego leczenia, w ciągu 10 lat od diagnozy nie jest w stanie pracować. Bóle i zmiany zwyrodnieniowe stawów uniemożliwiają normalną aktywność ruchową i funkcjonowanie.

13. Nie bój się aktywności fizycznej. Do niedawna uznawano, że aktywność fizyczna przyspiesza i pogłębia uszkodzenia stawów. Dzisiaj wiemy, że regularny ruch, aktywność i odpowiednio dobrane ćwiczenia to jedne z najważniejszych elementów terapii powstrzymującej postępy choroby.

14. RZS zwiększa wydatnie ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Szacuje się, że przeciętnie po roku od zdiagnozowania choroby ryzyko jest około 60 proc. wyższe niż u reszty populacji.

15. Statystyki wskazują, że jednym z czynników wywołujących RZS może być niedobór witaminy D – znajduje to potwierdzenie w fakcie, że na RZS rzadziej chorują osoby żyjące w strefie międzyzwrotnikowej, gdzie ze względu na większą ekspozycję na promieniowanie słoneczne, rzadziej występują niedobory tej witaminy.

16. Dokładne przyczyny RZS nie są znane – wiadomo, że w jej rozwoju udział mają czynniki środowiskowe, genetyczne i styl życia. Zła dieta i nadmierne stosowanie używek mogą być czynnikami inicjującymi objawy RZS. Alkohol w dużych ilościach, papierosy i narkotyki to sprzymierzeńcy RZS. U palaczy ryzyko jest niemal dwukrotnie wyższe. Podobny efekt może mieć zanieczyszczenie środowiska, w tym zanieczyszczenie powietrza – wielu naukowców uznaje RZS za chorobę cywilizacyjną.

17. Markery genetyczne. Spośród ponad 30 markerów genetycznych wiązanych z predyspozycjami do RZS, za najważniejsze uznaje się geny kompleksu zgodności tkankowej HLA klasy II, zwłaszcza allele DRB1*0401 i DRB1*0404. Mocnym kandydatem jest też gen PTPN22.

18. Szacuje się, że infekcje i zakażenia są przyczyną aż 25 proc. zgonów pacjentów ze zdiagnozowanym RZS. Wynika to z osłabienia odporności i zaburzeń funkcjonowania układu immunologicznego. Za blisko 40 proc. zgonów odpowiedzialne są bezpośrednio choroby układu krążenia, zwłaszcza zawały i udary.

19. Jeśli zdiagnozujemy chorobę na wczesnym etapie i szybko podejmiemy terapię, mamy szansę normalnie funkcjonować zawodowo – oczywiście w pewnym zakresie musimy dostosować środowisko pracy do naszych wymagań. Dla wielu osób dobrym rozwiązaniem jest praca zdalna w nienormowanym czasie. Ale z pewnością RZS nie jest wyrokiem skazującym pacjenta na przejście na rentę.

dr Jakub Urbański, biolog molekularny, dziennikarz naukowy, tłumacz, podróżnik