Rodzicielstwo, związek, seks

środa, 21 wrzesień 2016

Bezpowrotnie mijają czasy, gdy nie mieliśmy skutecznych metod leczenia RZS, a choroba powodowała nieodwracalną destrukcję stawów. Teraz radzimy sobie z nią bardzo dobrze. U zdecydowanej większości chorych potrafimy uzyskać remisję, czyli zatrzymać chorobę i jej następstwa. W konsekwencji pacjenci mogą cieszyć się każdym aspektem życia, w tym życiem intymnym, nie muszą też rezygnować z rodzicielstwa.

Nie jest prawdą, że osoba z RZS musi żyć z przewlekłym bólem. Im szybciej podejmiesz leczenie, tym szybciej ból minie. Podobnie mitem jest, jakoby choroba nie pozwalała normalnie korzystać z życia. Przeciwnie, chorzy, u których wcześnie włączono leczenie, żyją pełnią życia, aktywnie, bez ograniczeń. Dobrze i skutecznie kontrolowana choroba nie powoduje poważnych następstw, nie pogarsza sprawności fizycznej. Również stosowanie leków w odpowiednich dawkach i pod nadzorem lekarza nie powoduje istotnych powikłań. Odwlekanie terapii i ograniczanie dawek leków najczęściej wiąże się z gorszym rokowaniem. Żadna przewlekła choroba, nawet jeśli okresowo powoduje dolegliwości, nie powinna stanowić przeszkody w realizacji życiowych planów. Z RZS trzeba żyć normalnie, choroba nie powinna być barierą w nawiązywaniu bliskich relacji i tworzeniu udanych związków.

Miłość pod kontrolą

Oczywiście przewlekłe stosowanie leków wprowadza pewne rygory. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni powinni stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia RZS oraz zwykle kilka tygodni lub miesięcy po jego zakończeniu (w zależności od leku). Zalecenie to jest związane z ryzykiem uszkodzenia płodu przez leki modyfikujące, takie jak metotreksat czy leflunomid, przez leki biologiczne i niesteroidowe leki przeciwzapalne. Skoro tak, to trzeba się zastanowić nad optymalną metodą antykoncepcji. Jeśli nie mamy stałego partnera, zawsze konieczne jest stosowanie prezerwatywy. Pozwoli ona uchronić przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Nie ma żadnych przeciwwskazań do jej stosowania u osób z RZS, jest łatwo dostępna, nie wymaga konsultacji z lekarzem. Nie jest jednak metodą całkowicie niezawodną. Jeśli kobieta potrzebuje zabezpieczenia na stałe, najczęściej wybierana jest jedna z form antykoncepcji hormonalnej: pigułki, plastry, krążki dopochwowe lub zastrzyki. Większość tych metod może być stosowana u chorych na RZS. Antykoncepcja hormonalna ma jednak pewne ograniczenia, przeciwwskazania medyczne do jej stosowania, dlatego w każdym przypadku konieczna jest konsultacja lekarska. Pigułka antykoncepcyjna ma wysoką skuteczność, pod warunkiem jednak, że jest zażywana w sposób regularny. Pominięcie już jednej tabletki może spowodować brak skuteczności. Dla zapominalskich polecane są metody, które wymagają rzadszego stosowania, jak plastry naklejane raz w tygodniu, krążki dopochwowe zakładane raz na trzy tygodnie lub zastrzyki wykonywane co kilka miesięcy. Niestety, skuteczność metod hormonalnych mogą obniżać zarówno niektóre leki metabolizowane w wątrobie, jak i alkohol. Jeśli więc zdarza Ci się często imprezować, a przy okazji wypić o jeden kieliszek za dużo, pigułka z pewnością nie jest dla Ciebie. Wtedy warto pomyśleć o wkładce antykoncepcyjnej, która zakładana jest przez ginekologa do jamy macicy na okres kilku lat. Wkładki (spirale) mogą, ale nie muszą zawierać hormonów, są zalecane dla osób prowadzących nieregularny tryb życia lub z przeciwwskazaniami do innych metod. Okres wakacji i wyjazdów sprzyja nawiązywaniu nowych znajomości. Stąd tylko krok do zakochania. Decydując się na bliskość i kontakt seksualny pamiętajmy, że żadna z metod antykoncepcyjnych, poza prezerwatywą, nie chroni przed zakażeniem wirusem HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Czas na dziecko

Jeśli nasza wakacyjna miłość przetrwa próbę czasu i stworzymy trwały związek, zazwyczaj pojawia się myśl o dziecku. Doskonale! Na pewno dasz radę, musisz się tylko dobrze przygotować. RZS nie zmniejsza szansy na posiadanie zdrowego dziecka, nie ogranicza płodności. Ciąża u pacjentki z RZS powinna być jednak zawsze zaplanowana. Myśl o dziecku należy odłożyć, gdy choroba jest aktywna, w okresie zaostrzenia. Ciążę planuje się w momencie uzyskania remisji. Ważne jest szybkie zajście w ciążę, ponieważ w ramach przygotowań do niej należy odstawić wszystkie stosowane leki. Jeśli kroki te uda się odpowiednio zgrać w czasie, minimalizujemy ryzyko zaostrzenia RZS mimo nieprzyjmowania leków. U większości kobiet (ponad 80 proc.) ciąża jest okresem wyciszenia RZS i w jej czasie udaje się uniknąć stosowania leków przeciwreumatycznych. Jeśli jednak konieczne będzie przyjmowanie leków w ciąży, to bezpieczne dla dziecka jest stosowanie glikokortykosteroidów, dopuszczalne jest również używanie sulfasalazyny i hydroxychlorochiny.
Myślisz, czy na pewno urodzę zdrowe dziecko? Jeśli odpowiednio wcześniej odstawiono leki potencjalnie szkodliwe dla płodu, ciąża u chorych na RZS przebiega zazwyczaj prawidłowo, a dziecko rodzi się zdrowe.

Powrót do „normalności”

Jak będzie przebiegała moja choroba po ciąży? Co się stanie, kiedy urodzę dziecko? Czy nastąpi nawrót RZS? – takie pytania nękają większość pacjentek z RZS. Jak będzie w Twoim przypadku – pozostaje zagadką. U części chorych kilka miesięcy po porodzie dochodzi do zaostrzenia choroby, u niektórych choroba powraca do aktywności jak przed ciążą, u innych dłużej utrzymuje się remisja. Nie umiemy tego wcześniej przewidzieć. Dlatego zawsze po porodzie zalecamy regularne wizyty u reumatologa, żeby nie dopuścić do zwiększenia aktywności choroby i odpowiednio wcześnie włączyć ponowne leczenie.

Męskie sprawy

Co radzimy mężczyznom chorym na RZS? Mężczyźni, dokładnie tak jak kobiety, powinni sobie uświadomić, że wczesne leczenie zapobiega powikłaniom. Choroba szybko i skutecznie leczona nie powoduje zmniejszenia sprawności seksualnej. I podobnie jak kobiety powinni pamiętać, że w czasie przyjmowania większości leków, ze względu na zwiększone ryzyko wad genetycznych u dziecka, powinni stosować skuteczną antykoncepcję. Wybór metody zależy od preferencji pary. Najprostszym sposobem jest używanie prezerwatywy. Ale jeżeli partnerzy tak zdecydują, antykoncepcję może stosować partnerka chorego na RZS. Po uzyskaniu remisji choroby i odstawieniu leków mężczyzna może bezpiecznie planować posiadanie dziecka. RZS ma bardzo złożoną etiologię, nie jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, pacjenci nie powinni się obawiać, że przekażą ją dzieciom. Chorzy na RZS mogą być szczęśliwi w związkach i jeśli tylko tego chcą, mogą mieć zdrowe dzieci.

 

1. Zimmerman-Górska I: Farmakoterapia chorób reumatycznych w okresie ciąży i karmienia. Terapia 1995; 11, 3-7.
2. Chakravarty EF, Sanchez-Yamamoto D: The use of disease modifying antirheumatic patterns and pregnancy outcomes. Rheumatology 2003; 30: 241-246.
3. Ostanek L, Bobrowska-Snarska D, Brzosko M: Bezpieczeństwo farmakoterapii chorób reumatycznych w okresie ciąży i laktacji. Reumatologia 2006; 44/6: 324-329.
4. Nowak B, Borysewicz K: Bezpieczeństwo leczenia biologicznego w aspekcie ciąży, zabiegów chirurgicznych, szczepień i chorób nowotworowych. [W:] Wiland P (red.): Leczenie biologiczne w reumatologii. Wyd. I. Poznań: Termedia 2009; 181-184.
5. Skrzypczak J: Choroby reumatyczne a ciąża. [W:] Zimmerman-Górska I (red.): Reumatologia kliniczna. Wyd. I. Warszawa, PZWL 2008; 1096-1100.

lek. med. Ewa Walewska, internista, reumatolog