Na pływalni

wtorek, 01 marzec 2016

Pływanie jest najczęstszą formą zajęć profilaktycznych zalecanych osobom z bólami kręgosłupa i stawów lub osobom pracującym nad wzmocnieniem gorsetu mięśniowego.

Pływanie uważane jest za najbezpieczniejszych sport, który dodatkowo jest dość często zalecany jako skuteczna i bezpieczna forma zajęć rehabilitacyjnych bez względu na wiek. Zalecane jest m.in. pacjentom z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów obwodowych, skrzywieniami kręgosłupa, wadami postawy. Powinieneś się jednak zastanowić, czy wszystkie formy ruchu w wodzie i każdy styl pływacki są odpowiednie dla ciebie. W przypadku osób w dobrej kondycji ograniczenia są minimalne. Jednak u osób z bólami kręgosłupa, osteoporozą czy chorobami wpływającymi na narząd ruchu, np. RZS, istnieją zarówno szczegółowe zalecenia, jak i przeciwwskazania.

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa

Korzystanie z pływalni w fazie bólowej kręgosłupa zazwyczaj kończy się wielkim rozczarowaniem pacjenta. Ewentualnej poprawy można spodziewać się jedynie u osób, które odczuwają ból o niewielkim natężeniu. Pływanie powinno być zalecane pacjentom bez dolegliwości bólowych jako profilaktyka lub kontynuacja wcześniej prowadzonej terapii. Należy jednak pamiętać, że istotą profilaktyki w zespołach bólowych kręgosłupa jest poprawa zakresów ruchu (o ile to możliwe – powrót do pełnych fizjologicznych zakresów), praca nad priopriocepcją (tj. korekta postawy ciała) oraz w dalszym etapie wzmacnianie gorsetu mięśniowego. Pływanie jest zalecane w każdej grupie wiekowej, ale zmianie ulegają wskazania co do rodzaju ćwiczeń:

Zalecenia profilaktyczne w zależności od wieku

Osoby młode

Formy ruchowe kształtujące sylwetkę, np. Taniec towarzyski + pływalnia

Osoby w średnim wieku

Joga lub stretching + pływalnia

Osoby starsze

Ćwiczenia z rehabilitantem + pływalnia

Style

Przy planowaniu zajęć na basenie istotne jest również zwrócenie uwagi na styl pływania. Popularna „żabka” może spowodować przeciążenia odcinka szyjnego, szczególnie wtedy, gdy jest to tzw. żabka odkryta, tzn. pływanie z utrzymywaniem głowy ponad powierzchnią lustra wody. Ten typ pływania może spowodować przeciążenia prowadzące do bólu, szczególnie u osób z zespołem skrzyżowania górnego, tzw. postawa zgarbiona. Z kolei pływanie kraulem (z wydechem w wodzie) może wpłynąć korzystnie na poprawę skrętów w odcinku szyjnym. Najbardziej bezpiecznym stylem pływackim w profilaktyce przeciążeń kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo- krzyżowego jest jednak pływanie na grzbiecie.

Bóle kręgosłupa u osób starszych z osteoporozą

Osoby z osteoporozą powinny szczególnie uważać na style pogłębiające kifozę piersiową – w tym momencie ponownie „żabka” jest najmniej korzystnym stylem. Drugim przeciwwskazaniem są ruchy rotacyjne kręgosłupa, które eliminują pływanie kraulem, (ryc. 2) oraz ćwiczenia w wodzie typu aerobik. Chorym w tej grupie proponuje się ponownie kraul na plecach, a osobom z zaawansowanymi zmianami i typową osteoporotyczną postawą – raczej brodzenie (ryc. 3) i chodzenie w wodzie.

 

Reumatoidalne zapalenie stawów

W przypadku tej grupy chorych pływanie jest jedną z wiodących form ruchu, dzięki której można poprawić wydolność. U chorych z RZS podstawą są odpowiednie ćwiczenia poprawiające zakres ruchu oraz ćwiczenia wzmacniające. Kształtowanie wydolności jest podstawą tzw. rehabilitacji funkcjonalnej, która oprócz ćwiczeń wydolnościowych zakłada wprowadzenie wszelkich zasad oszczędzających stawy, korektę sylwetki oraz wzorców ruchowych. Podstawowym celem pływania w tej grupie chorych jest ciągłość ruchu, tj. minimum 20 minut ciągłego, niezbyt intensywnego pływania, z dążeniem do zasady 2x20 minut podczas jednej sesji. Wybór stylu pływackiego jest uzależniony od zajętej chorobowo okolicy. Najbardziej obciążoną okolicą są dłonie i nadgarstki, stąd założenie „pływackich klapek” na dłonie (ryc. 4) z jednej strony chroni stawy, z drugiej wzmacnia mięśnie obręczy barkowej, które u osób z RZS są narażone na przyspieszony zanik mięśniowy. Należy jednak pamiętać, że to zalecenie dotyczy raczej osób we wczesnej fazie choroby lub z niezbyt zaawansowanymi zmianami stawowymi.

Z zaleceń dotyczących stylu pływackiego – każdy styl ma swoje plusy i minusy i w tej grupie powinien zostać dobrany indywidualnie. Chorym z zaawansowanymi zmianami stawowymi zaleca się raczej brodzenie w wodzie (ryc. 5) lub niezbyt intensywne ćwiczenia, niż pływanie ciągłe. Prawdą jest, że pływanie wywiera dobroczynny wpływ na nasz organizm, jednak zalecenie tej formy ruchu, jako jedynej korzystnej formy wspomagania leczenia farmakologicznego, jest błędem. W świetle przedstawionych powyżej zaleceń wyraźnie zaznaczają się różnice w zależności od wiodącej jednostki chorobowej oraz wieku.

 

dr n. med. Elżbieta Skorupska

Ilustracje: Agata Stanecka